خوشبینی و سلامت: شواهدِ علمیِ اثرِ نگاهِ مثبت بر بدن
از سلامتِ قلب تا طولِ عمر؛ پژوهشها دربارهی پیوندِ خوشبینی و تنِ سالم چه میگویند؟
آیا نگاهِ مثبت به آینده فقط حالمان را بهتر میکند یا ردّی واقعی روی بدن هم میگذارد؟ این پرسش دههها است موضوعِ پژوهشهای جدیِ اپیدمیولوژیک و آزمایشگاهی است و پاسخها، محتاطانه اما دلگرمکنندهاند: خوشبینی — به معنای انتظارِ کلیِ نتایجِ خوب از آینده — با سلامتِ قلب و عروق، رفتارهای سالمتر و طولِ عمرِ بیشتر همبسته است. این مقاله مهمترین شواهد، از فراتحلیلِ بزرگِ هاروارد تا مطالعهی دهها هزار نفری در PNAS را مرور میکند، سازوکارهای احتمالی را توضیح میدهد و به این پرسشِ امیدبخش میرسد: آیا خوشبینی آموختنی است؟
خوشبینی یعنی چه (و چه نیست)؟
در روانشناسی، «خوشبینیِ سرشتی» تعریفِ دقیقی دارد که مایکل شایر و چارلز کارور در سالِ ۱۹۸۵ ارائه کردند: گرایشِ کلی به این انتظار که در مجموع، اتفاقهای خوب بیش از اتفاقهای بد برایم رخ خواهد داد. آنها برای سنجشِ این سازه، آزمونِ جهتگیریِ زندگی (LOT) را ساختند که هنوز پُرکاربردترین ابزارِ این حوزه است. دقت کنیم که خوشبینیِ علمی با خیالبافی فرق دارد: خوشبین، خطر را انکار نمیکند؛ بلکه باور دارد تلاشش اثر دارد و آینده، در مجموع، قابلِ ساختن است. همین تفاوت توضیح میدهد چرا خوشبینها در پژوهشها اتفاقاً واقعگراترین رفتارها را نشان میدهند: زودتر به پزشک مراجعه میکنند، توصیههای درمانی را جدیتر پی میگیرند و در برابرِ مشکلات، به جای اجتناب، سراغِ حلِ مسئله میروند.
قلب: قویترین شواهد
جولیا بوهم و لورا کوبزانسکی از دانشکدهی سلامتِ عمومیِ هاروارد در سالِ ۲۰۱۲ مرورِ جامعی از بیش از ۲۰۰ مطالعه منتشر کردند و نتیجه گرفتند بهزیستیِ روانشناختیِ مثبت — و در صدرِ آن خوشبینی — بهطورِ پایدار با سلامتِ قلبی-عروقیِ بهتر همراه است؛ مستقل از عواملِ خطرِ سنتی و حتی مستقل از نبودِ افسردگی و اضطراب. در برخی از مطالعاتِ این مرور، خوشبینترین افراد در مقایسه با کمخوشبینترینها، حدودِ پنجاه درصد کمتر دچارِ نخستین رویدادِ قلبی شده بودند. دادههای تازهتر نیز همین مسیر را تأیید میکنند؛ از جمله مطالعهی طولیِ CARDIA که خوشبینی را با وضعیتِ کلیِ سلامتِ قلب در میانسالی مرتبط یافت. البته پژوهشگران تأکید میکنند این دادهها همبستگیاند، نه اثباتِ علیتِ قطعی؛ اما ثباتِ یافتهها در جمعیتها و طراحیهای گوناگون، چشمگیر است.
خوشبینی و طولِ عمر
در سالِ ۲۰۱۹، لوینا لی و همکارانش در PNAS نتایجِ دو همگروهیِ بزرگ را منتشر کردند: نزدیک به هفتاد هزار زن از مطالعهی سلامتِ پرستاران با پیگیریِ دهساله، و حدودِ هزار و چهارصد مرد از مطالعهی پیریِ بهنجار با پیگیریِ سیساله. نتیجه: خوشبینترین افراد بهطورِ میانگین یازده تا پانزده درصد عمرِ طولانیتری داشتند و احتمالِ رسیدنشان به «طولِ عمرِ استثنایی» — یعنی ۸۵ سالگی و فراتر — پنجاه تا هفتاد درصد بیشتر بود. نکتهی مهم این است که این رابطه پس از کنترلِ وضعیتِ اقتصادی-اجتماعی، بیماریهای زمینهای، افسردگی و رفتارهای سلامت همچنان برقرار ماند؛ یعنی خوشبینی صرفاً برچسبِ دیگری برای «سالمتر بودن» یا «افسرده نبودن» نیست، بلکه به نظر میرسد منبعِ روانیِ مستقلی است که شیوهی زیستن و مقابلهی ما را شکل میدهد.
سازوکارها: نگاهِ مثبت از چه مسیری به بدن میرسد؟
پژوهشگران چند مسیرِ مکمل را شناسایی کردهاند. مسیرِ اول، رفتاری است: خوشبینها بیشتر ورزش میکنند، تغذیه و خوابِ بهتری دارند و کمتر سیگار میکشند؛ شاید چون باور دارند سرمایهگذاری روی آینده ارزشش را دارد. مسیرِ دوم، مقابلهای است: فراتحلیلِ نس و سگراستروم (۲۰۰۶) نشان داد خوشبینی با مقابلهی رویکردی — روبهرو شدنِ فعال با مشکل — رابطهی مثبت و با مقابلهی اجتنابی رابطهی منفی دارد؛ خوشبینها برای موقعیتهای قابلِ تغییر دست به کار میشوند و موقعیتهای تغییرناپذیر را راحتتر میپذیرند. مسیرِ سوم، زیستی است: در مطالعاتِ گوناگون، خوشبینی با فشارِ خونِ پایینتر، نیمرخِ چربیِ سالمتر و نشانگرهای التهابیِ کمتر همراه بوده است. و مسیرِ چهارم، اجتماعی است: نگاهِ مثبت، شبکهی روابطِ گرمتر و حمایتِ بیشتری میسازد که خود سپرِ شناختهشدهای برای سلامت است.
خبرِ خوب: خوشبینی تا حدِ معناداری آموختنی است
خوشبینی تا اندازهای ریشه در سرشت و تجربههای زندگی دارد، اما دادهها نشان میدهند انعطافپذیر است. فراتحلیلِ مالوف و شوته (۲۰۱۷) که ۲۹ کارآزماییِ کنترلشده را بررسی کرد، نتیجه گرفت مداخلههای روانشناختی میتوانند سطحِ خوشبینی را بهطورِ معناداری افزایش دهند. شناختهشدهترین تمرین، «بهترین خودِ ممکن» است: چند دقیقه نوشتن دربارهی آیندهای که در آن، تلاشهایتان به بهترین شکلِ واقعبینانه ثمر داده است؛ تمرینی که در چند کارآزمایی، خوشبینی و خلقِ مثبت را بالا برده است. تمرینهای مکمل: ثبتِ موفقیتهای کوچکِ روزانه و سهمِ خودتان در آنها، بازنویسیِ سبکِ تبیین (آیا این مشکل واقعاً دائمی و همهجایی است؟) و معاشرت با آدمهای امیدوار. صادقانه بگوییم: اندازهی اثرِ این مداخلهها متوسط است و خوشبینی نوشداروی هر دردی نیست؛ اما بهعنوانِ عادتی پرورشیافتنی که هم با حالِ بهتر و هم با تنِ سالمتر همبسته است، یکی از بهترین سرمایهگذاریهای روانیِ در دسترسِ ما است.
نکتههای کلیدی
- • خوشبینیِ سرشتی یعنی انتظارِ کلیِ نتایجِ خوب از آینده؛ سازهای که شایر و کارور (۱۹۸۵) تعریف و سنجشپذیر کردند.
- • مرورِ بوهم و کوبزانسکی (۲۰۱۲) از بیش از ۲۰۰ مطالعه: خوشبینی بهطورِ پایدار با سلامتِ قلبی-عروقیِ بهتر همراه است.
- • مطالعهی PNAS (لی و همکاران، ۲۰۱۹): خوشبینترین افراد ۱۱ تا ۱۵ درصد عمرِ طولانیتر و شانسِ ۵۰ تا ۷۰ درصد بیشتری برای رسیدن به ۸۵ سالگی داشتند.
- • سازوکارها: رفتارهای سالمتر، مقابلهی فعال با مشکلات، نشانگرهای زیستیِ بهتر و روابطِ حمایتگرِ بیشتر.
- • فراتحلیلِ مالوف و شوته (۲۰۱۷): مداخلههایی مثلِ تمرینِ «بهترین خودِ ممکن» میتوانند خوشبینی را بهطورِ معنادار افزایش دهند.
- • این یافتهها همبستگیاند نه وعدهی درمان؛ خوشبینی مکملِ سبکِ زندگیِ سالم و مراقبتِ پزشکی است، نه جایگزینِ آن.
منابع
- Scheier, M. F., & Carver, C. S. (1985). Optimism, Coping, and Health: Assessment and Implications of Generalized Outcome Expectancies. Health Psychology, 4(3), 219-247.
- Boehm, J. K., & Kubzansky, L. D. (2012). The Heart's Content: The Association Between Positive Psychological Well-Being and Cardiovascular Health. Psychological Bulletin, 138(4), 655-691.
- Lee, L. O., James, P., Zevon, E. S., Kim, E. S., Trudel-Fitzgerald, C., Spiro, A., Grodstein, F., & Kubzansky, L. D. (2019). Optimism Is Associated with Exceptional Longevity in 2 Epidemiologic Cohorts of Men and Women. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(37), 18357-18362.
- Nes, L. S., & Segerstrom, S. C. (2006). Dispositional Optimism and Coping: A Meta-Analytic Review. Personality and Social Psychology Review, 10(3), 235-251.
- Malouff, J. M., & Schutte, N. S. (2017). Can Psychological Interventions Increase Optimism? A Meta-Analysis. The Journal of Positive Psychology, 12(6), 594-604.